ONLINE-консультант
icq: 675246741

Сэдьхэл ханаама, нюдэ хужарлуулма

Буряад Уласай Үндэһэтэнэй түүхын музейн дэргэдэ Бүгэдэ Буряадай үндэһэн соёлой эблэлэй 25 жэлэй ойн баярта зорюулагдаһан үзэсхэлэн нээгдэбэ.

Музейн захиралай орлогшо Баир Гомбоев жэнхэни һайхан буряад хэлэн дээрэ тус үзэсхэлэнэй гол удха тухай элидхээ.

— 1991 онһоо эхилжэ, буряад соёл, хэлэн, заншалта байдал хүгжөөлгын үүргэ бэе дээрээ даажа абаһан Бүгэдэ Буряадай үндэһэн соёлой эблэлэй ажал хэрэгүүдтэ энэ үзэсхэлэн зорюулагдана. Тус эблэлэй үндэһэ һуури табигша Буряадаймнай элитэ уран зурааша Дашанима Дугаровай аша габьяа сэгнэшэгүй ехэ.Тэрэнэй үүсхэлээр эмхидхэгдэһэн “Гэсэриадада” би табан жэлэй туршада хабаадалсаһан байнаб. Хүндэтэ Дашанима Дугарович Шэнэхээнһээ оёдолшодые урижа, буряад хубсаһан хайшан гэжэ бүтээгдэхэб гэжэ хүн зониие һургажа эхилһэн. Тэрэ сагта оюулһан энэ дэгэлээ би мүнөө болотороо үмдэнэб, — гэжэ Баир Цыренпилович хөөрэбэ.

Энэ үзэсхэлэнэй гол айлшан — Бүгэдэ Буряадай үндэһэн соёлой эблэлэй вице-президент, социологиин эрдэмэй доктор, профессор Эрдэм Дагбаев тус үйлэ эмхидхэгшэдтэ баярые хүргэбэ.

— Тус үзэсхэлэн юрын хэрэг бэшэ, буряад арадай ори гансахан ниитэ эмхиин 25 жэлэй түүхын һүлдэ тэмдэг гээшэ. Гэхэ зуура, буряад арадай эгээл түрүүшын нэгэдэмэл эмхи үшөө 1915 ондо байгуулагдаһан, түрүүлэгшэнь Даша-Доржо Этигэлов байһан юм гэжэ түүхэдэ эли. Манай энэ ниитын эмхи түрүүшын жэлһээ эхилжэ, хэдэн олон удха шанартай хэмжээ ябуулгануудые эмхидхэһэн гээшэ, — гэжэ Эрдэм Данзанович онсолбо.

Бүгэдэ Буряадай үндэһэн соёлой эблэл элдэб нютаг ороноор таража ажаһуудаг буряад арадые нэгэдүүлхэ, соёлой, эрдэм бэлигэй болон ажаһуудалай талаар туйлалтануудыень дэлгэрүүлхэ гэһэн ехэ зорилготой эмхи гэжэ олондо мэдээжэ. Тус үзэмжэ эблэлэй 1991 онһоо ябуулһан аргагүй ехэ хүдэлмэриие гэршэлнэ.

Буряад Уласай Толгойлогшын үндэһэтэнэй бодолгын болон шажан мүргэлэй талаар зүблэгшэ Жаргал Дагбаев Бүгэдэ Буряадай үндэһэн соёлой эблэлэй 6-дахи ехэ хуралдаан дээрэ Соведэй гэшүүнээр һунгагдаһан юм.

— Би үшөө оюутан наһандаа ББҮСЭ-эй 1-дэхи хуралдаанда хабаадахадаа, хаанашье ажаһуужа байһан буряад яһанай хүн түрэлхи хэлэнэйнгээ, соёлойнгоо хүгжэлтэдэ хабаадаха ёһотой гэжэ мэдэрээ һэм. Бүхы хүн зон арадайнгаа хүгжэлтын талаар һанамжа дурадхалнуудаа оруулжа байха ёһотой. Харин Үндэһэтэнэй эблэл тэдэнииень саашадань арадайнгаа ажабайдалда нэбтэрүүлжэ, бэелүүлжэ байха зэргэтэй, — гэжэ Жаргал Дашинимаевич тэмдэглээ.

Ивалга тосхоной 38-дахи СПТУ-гай дэргэдэ “Буряад уран урлалай” таһаг байгуулагдажа, буряад арадай заншалта урлалай талаар уран дархашуулые, оёдолшодые һургажа эхилһэн юм. Мүнөө Үбэр Байгалай арадуудай заншалта урлалай колледж эхин шэглэлээ алдаагүй. Эндэ ажалладаг багшанарай болон оюутадай бүтээлнүүд мүнөө нээгдэһэн үзэсхэлэнэй гол зүйлнүүд болоно.

Колледжын захирал Анатолий Куприяновай хэлэһээр, ерэхэ жэлдэ 25 жэлэй ойн баяр эгээл түрүүшын мэргэжэлтэдэй бүлэг тэмдэглэхэ юм.

— 25 жэлэй саана Буряад арадай эрхим хүбүүд тус ниитэ эмхи байгуулаа. Арадайнгаа соёл, хэлэ, заншал һэргээхэ саг ерээ гэжэ ойлгожо, саашанхи хүгжэлтынь гол шэглэлыень хараалжа, буряад арадай хуби заяа шиидхэхэ аргатай иимэ эблэл байгуулһаниинь гайхамшаг. Түрүүшын жэлэй оюутадые һуурин соо “ассоциациинхид” гэжэ нэрлэдэг, ямар бэ даа нэгэ өөрсэ хандасатай һэн. Энэньшье зүб, тэрэ үеын оюутад үнэхөөрөө онсо бэлигтэй байгаа. Дашанима Дугарович зорюута уран дархан угай үхибүүдые хүдөө аймагуудаар бэдэржэ олодог һэн, — гэжэ Анатолий Алексеевич мэдээсэбэ.

Мүнөө тэдэ мэдээжэ уран дархашуул, өөһэдөө һурагшадта бэлиг шадабарияа дамжуулжа байдаг юм. Тэдэнэр Санкт-Петербург, Москва, Эрхүү, Шэтэ, Ага тойрогто бүтээлнүүдээ дэлгэрүүлжэ, буряадай соёлой, уран урлалай хүгжэлтэдэ нилээд ехэ хубитаяа оруулна.

Үзэсхэлэн һэеы гэр соо оршоно. Музейн мэргэжэлтэ Аюна Гуруева харагшадай үзэмжэдэ табигдаһан зүйлнүүдые удхалан хөөрэжэ үгөө. Бүгэдэ Буряадай үндэһэн соёлой эблэлэй эгээл түрүүшын президент Дашанима Дугаровай портрет гол һуури эзэлнэ. Энэ зурагые СССР-эй Уран зураашадай холбооной гэшүүн, Ородой Холбооной габьяата уран зурааша, Буряадай АССР-эй арадай уран зурааша Александр Окладников зураһан байна.

Эндэ модоор, түмэрөөр, мориной дэлһээр, үйһөөр, үнгэтэ шулуунуудаар бүтээгдэһэн зүйлнүүд табяатай. Мельхиороор элдэб үнэтэ шулуунуудые һуулгажа дархалһан гоёолто зүүдхэлнүүд, буряад эрэшүүлэй зэр зэмсэг, гааһан болон бусадшье буряад зоной ажаһуудалдаа хэрэглэдэг зүйлнүүд.

Буряад һэеы гэр соохи эд бараан ханаар табяатай. Заншалта эмээл, гунгарбаа, “Буряад зураг” шэглэлээр бүтээгдэһэн бурханай дүрсэнүүд, угалзата ханзанууд, ханада үлгэхөөр элдэб зүйлнүүд харуулагдана.

Эндэ бэлигтэй уран дархан Зандан Дугаровай Гэсэр хаанай зэр зэмсэг, түмэрөөр бүтээһэн хуяг дуулга һэеы гэр соо гол һуурида табигданхай.

Энэ хэмжээ ябуулгын үедэ Үбэр Байгалай арадуудай заншалта урлалай колледжтэй танилсуулга болоо гэжэ хэлэбэл, алдуу болохогүй. Тус һургуулиин эгээл түрүүшын һурагша Нима-Цырен Будажапова 25 жэлэй туршада эндээл багшална.

— Би өөрөө Буряадай багшанарай училищиин уран зурагай таһаг дүүргээд, эндэ чеканщигай һуралсал гараа һэм. Дашанима Дугарович өөрөө шалгалтын гэшүүн байгаа. Минии зураһан зурагуудые хараад, “Ши үхибүүдые зурагта һургахаш” гээ һэн. Тэрэ гэһээр лэ 25 жэлдэ үхибүүдтэ багшалнаб. Би өөрынгөө ажалда ехэ дуратайб. Тэрэ дураяа һурагшадтаа дамжуулха гэжэ оролдоноб, — гэжэ Нима-Цырен Лубсанцыреновна хөөрэбэ.

Түмэрөөр чеканка дархалха гээшэ бүһэтэй хүнэй хэдэг хүшэрхэн ажал хаш гэхээр. Харин Нима-Цырен Будажапова нэгэшье ядангүй ажалаа бүтээдэг байна.

— Би дархаша угайб. Хүгшэн абамни, өөрымни эсэгэ “алтан” гартай уран дархашуул байһан. Тиимэһээ түмэрөөр дархалжа һураха хүсэлтэй байгаад, ВАРК-ын һургуули нээхэдэ, ехэ баярлаад ошоо һэм, — гэжэ уран гартанай багша мэдээсэбэ.

Колледжын оюутадай ажалнууд олоной анхарал татана гэжэ тэмдэглэлтэй. Оюутадай болон багшанарай бүтээлнүүдые хаража байхадаа, буряад арадтамнай бэлигтэй уран дархаша залуушуул ургажа байна, буряад арадаймнай заншалта урлалай саашадаа хүгжэхэнь дамжаггүй гэһэн сэдьхэл ханааһан мэдэрэл эжэлүүдгүй бии болоо һэн.

Автор: Цырегма Сампилова
Описание: Оюутадай бүтээлнүүд